Cynulliad Cenedlaethol Cymru: Barn y Cyhoedd 2008

5. Ffynonellau gwybodaeth y cyhoedd

Nod trydedd ran yr arolwg oedd canfod rhagor am sut mae pobl yn cael gwybodaeth am wleidyddiaeth a materion cyfoes yng Nghymru. Roedd diddordeb arbennig mewn edrych ar ba mor berthnasol yw papurau newydd a gorsafoedd radio masnachol lleol yng Nghymru. Felly, roedd y rhestr o’r ffynonellau yn y cyfryngau yn cynnwys cymysgedd o’r wasg argraffedig a darlledwyr (radio a theledu), a hynny’n rhanbarthol a lleol, yn genedlaethol drwy Gymru a thrwy’r DU.

Yn gyntaf, roedd gofyn i’r rhai a ymatebodd nodi eu ffynonellau wrth gael 'gwybodaeth am wleidyddiaeth a materion cyhoeddus yng Nghymru’. Dyma’r rhai mwyaf poblogaidd yn ôl eu trefn:

Newyddion ar y teledu (ffynhonnell i 87% o’r rhai a ymatebodd i’r arolwg)
Ffrindiau, teulu a sgwrsio ymysg ei gilydd (66%)
Papurau newydd lleol (64%)
Papurau newydd Prydeinig (56%)
Papurau newydd cenedlaethol Cymru - y Western Mail a’r Daily Post (39%)
Radio’r BBC, fel Radio 4 a 5Live (42%)
Y rhyngrwyd (37%)
Radio Wales/Radio Cymru (36%)
Newyddion ar radio masnachol (23%)

Fodd bynnag, pan ofynnwyd i’r rhai a ymatebodd i nodi eu prif ffynhonnell wrth gael y wybodaeth bwysicaf, mae’r canlyniadau fymryn yn wahanol:

Newyddion ar y teledu (y brif ffynhonnell i 52% o’r rhai a ymatebodd)
Papurau newydd lleol (8%)
Y rhyngrwyd (8%)
Papurau newydd Prydeinig (7%)
Papurau newydd cenedlaethol Cymru - y Western Mail a’r Daily Post (5%)
Ffrindiau, teulu a sgwrsio ymysg ei gilydd (5%)
Radio Wales/Radio Cymru (4%)
Radio’r BBC, fel Radio 4 a 5Live (4%)

O gryn tipyn, mae’r dystiolaeth yn dangos mai’r newyddion ar y teledu yw ffynhonnell wybodaeth bwysicaf y cyhoedd wrth gael gwybodaeth am wleidyddiaeth yng Nghymru heddiw. Er gwaethaf datblygiadau parhaus yn y farchnad gyfryngau ehangach, mae’r newyddion ar y teledu yn dal i fod yn gwbl ganolog wrth i bobl gael gwybodaeth am wleidyddiaeth. Fodd bynnag, nid dyna’r unig ffynhonnell berthnasol. Mae papurau newydd yn dal i fod yn bwysig. Yn wir, maent yn bwysicach nag y mae eu cylchrediad ar eu pennau’u hunain neu gyda’i gilydd yn ei awgrymu. Mae’n nodedig hefyd fod llawer o bobl yn dweud bod ffrindiau, teulu a sgwrsio ymysg ei gilydd yn ffynhonnell wybodaeth bwysig. Nid dyma’r ffynhonnell bwysicaf i’r mwyafrif, ond mae’r rhan fwyaf o bobl yn trafod gwleidyddiaeth gyda phobl eraill o leiaf weithiau. Mae’r cysylltiadau personol hyn yn fodd i’r boblogaeth gael gwybodaeth am wleidyddiaeth a sefydliadau gwleidyddol fel Cynulliad Cenedlaethol Cymru, ond maent hefyd yn fodd o gael gwybodaeth anghywir amdanynt.

Ychydig yn unig o wahaniaethau rhanbarthol a welwyd. Fodd bynnag, mae’n nodedig bod canran is yn rhoi sylw i’r newyddion ar y teledu yn y gogledd (ac yng nghanol de Cymru i raddau llai), a mwy ohonynt yn honni ei bod yn edrych ar bapurau newydd lleol er mwyn cael gwybodaeth am wleidyddiaeth a materion cyfoes yng Nghymru. Yn ddiddorol, gwelwn fod mwy o wahaniaeth rhwng y cyfryngau y mae’r gwahanol grwpiau oedran yn eu defnyddio. Mae’r grwpiau oedran iau yn llai dibynnol ar y newyddion ar y teledu, ac yn fwy dibynnol ar radio masnachol a’r rhyngrwyd. Mae’r bobl hŷn yn fwy tueddol o ddibynnu’n helaeth ar y newyddion ar y teledu a radio’r BBC, yn ogystal ag ar y papurau newydd Prydeinig. Mae’n ymddangos bod y dystiolaeth hon yn cyd-fynd â’r awgrymiadau bod cynulleidfaoedd y gwahanol gyfryngau yn newid. Wrth i natur aelwydydd a chymdeithas newid, mae’r patrymau’n newid o ran y cyfryngau y bydd pobl yn eu defnyddio. Mae’n debygol iawn mai dim ond cynyddu y bydd pwysigrwydd y rhyngrwyd wrth roi ffynonellau gwybodaeth i bobl yn y blynyddoedd nesaf.

Teledu

O blith y rhaglenni newyddion ar y teledu sy’n rhoi gwybodaeth yn rheolaidd am newyddion a materion cyfoes yng Nghymru, Wales Today ar BBC1 Wales oedd y mwyaf poblogaidd o beth tipyn. Dywedodd 62% o’r rhai a ymatebodd eu bod yn gwylio’r rhaglen hon o leiaf dair gwaith yr wythnos. Dywedodd ychydig yn llai na hanner hynny (34%) eu bod yn gwylio Wales Tonight ar ITV Wales yr un mor rheolaidd, a dywedodd 9% eu bod yn gwylio Newyddion yn rheolaidd. Mae Tabl 14 yn dangos faint sy’n gwylio rhaglenni yn y gwahanol ranbarthau ac yn ôl y grwpiau oedran.

Er ei bod yn hollol amlwg mai’r BBC yw’r cynhyrchydd unigol mwyaf o ran newyddion am wleidyddiaeth a materion cyfoes yng Nghymru, mae’n glir iawn hefyd bod ITV Wales yn dal i fod yn ffynhonnell bwysig iawn i nifer o bobl ym mhob rhanbarth yng Nghymru. Mae’n dilyn yn uniongyrchol o hynny y gallai unrhyw ostyngiad sylweddol yn y newyddion sydd ar ITV Wales gael effaith niweidiol sylweddol ar allu’r cyhoedd i gael gwybodaeth.

Tabl 14a: Y rhaglenni sy’n cael eu gwylio’n rheolaidd yn y gwahanol ranbarthau (%)

Barn y Cyhoedd 2008 | Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Y RHAGLEN	GOGLEDD CYMRU	CANOLBARTH A GORLLEWIN CYMRU	GORLLEWIN DE CYMRU	CANOL DE CYMRU	DWYRAIN DE CYMRU
Wales Today (BBC)	54	68	63	66	60
Wales Tonight (ITV)	31	35	36	33	33
Newyddion (S4C)	11	17	8	5	3

Tabl 14b: Y rhaglenni sy’n cael eu gwylio’n rheolaidd gan y gwahanol grwpiau oedran (%)

Barn y Cyhoedd 2008 | Cynulliad Cenedlaethol Cymru
Y RHAGLEN	18-24	25-34	35-44	45-54	55-64	65-74	75+
Wales Today (BBC)	52	55	58	65	70	70	65
Wales Tonight (ITV)	29	30	32	33	36	38	41
Newyddion (S4C)	7	4	7	5	10	13	20

Y cwestiwn: 'Ydych chi fel arfer yn gwylio unrhyw rai o'r rhaglenni teledu hyn yn rheolaidd? Wrth rheolaidd, rwy'n golygu o leiaf dair gwaith yr wythnos.’

Yn y gogledd y mae’r lleiaf o bobl yn gwylio’r prif raglenni newyddion Saesneg am Gymru. Gallai hyn fod yn arwydd arall o’r hyn a elwir yn ddiffyg gwybodaeth - sy’n deillio o’r hen arfer sydd gan bobl y gogledd o anelu eu herialau teledu at drosglwyddyddion Lloegr.

Mae’n ddealladwy bod cysylltiad clir rhwng nifer y bobl sy’n gwylio Newyddion â’r gyfran o bobl yn y rhanbarth dan sylw sy’n siarad Cymraeg. Mae’r gwahaniaethau o ran oedran wrth wylio rhaglenni yn gysylltiedig â thuedd pobl hŷn i wylio’r newyddion ar y teledu yn amlach na phobl iau.

Radio

Ar y cyfan, nid oedd y radio’n arbennig o bwysig ymhlith y ffynonellau gwybodaeth yn y cyfryngau a oedd wedi’u cynnwys yn yr arolwg. Tua 4% o’r rhai a ymatebodd a ddywedodd mai rhwydwaith radio’r BBC, a gorsafoedd BBC Wales a BBC Cymru, oedd eu prif ffynhonnell wybodaeth am wleidyddiaeth a materion cyfoes yng Nghymru.

Ychydig yn unig o bobl a ddywedodd fod gorsafoedd radio masnachol yn ffynhonnell bwysig iddynt wrth gael gwybodaeth am wleidyddiaeth a materion cyfoes. At hynny, roedd pobl yn gwrando ar orsafoedd gwahanol i’w gilydd. Dyma’r ffynonellau gwybodaeth a gafodd eu henwi amlaf:

Real Radio (7% o bawb a ymatebodd i’r arolwg)
Red Dragon FM (5%)
The Wave (1.5%)
Marcher Sound (mymryn dros 1%)
Swansea Sound (1%)
Coast FM (mymryn o dan 1%)

O’r mwyaf poblogaidd o’r rhain, mae’n nodedig bod llai na 10% yn ei henwi yn ffynhonnell wybodaeth. Serch hynny, dylid cofio bod y mwyafrif o’r gorsafoedd hyn yn targedu cynulleidfaoedd lleol iawn, a bod eu heffaith yn llawer mwy o fewn yr ardaloedd hynny nag y mae’r ffigyrau yma yn eu hawgrymu. Felly, er bod gan Real Radio gynulleidfa sylweddol drwy lawer o’r de a hyd yn oed yn rhanbarth Canolbarth a Gorllewin Cymru, nid yw’n cael unrhyw effaith arbennig yn y gogledd. Mae gwrandawyr Red Dragon FM bron i gyd yn rhanbarthau Dwyrain De Cymru a Chanol De Cymru (lle mae’n cael ei henwi’n ffynhonnell wybodaeth am wleidyddiaeth gan 11% a 13% o’r ymatebwyr, yn ôl eu trefn). Yn yr un modd, mae’r mwyafrif o wrandawyr The Wave yn rhanbarth Gorllewin De Cymru (lle mae’n cael ei henwi’n ffynhonnell wybodaeth am wleidyddiaeth gan 7% o’r ymatebwyr), tra bo cynulleidfa Coast FM a Marcher Sound bron i gyd yn rhanbarth Gogledd Cymru (maent yn ffynonellau gwybodaeth i 5-6% o’r ymatebwyr).

Mae’r effaith leol hon yn golygu bod effaith radio masnachol cymaint os nad yn fwy nag effaith rhwydwaith radio’r BBC neu Radio Wales/Radio Cymru mewn rhanbarthau penodol. Yn arbennig, mae’r canlyniadau’n awgrymu bod Real Radio a Red Dragon ill dau’n bwysicach yn rhanbarth Canol De Cymru na rhwydwaith radio’r BBC a Radio Wales a Radio Cymru gyda’i gilydd. Mae’r gorsafoedd radio masnachol eraill a enwyd hefyd yn cael effaith sylweddol yn eu hardaloedd hwy.

Papurau newydd

Yn ôl ein harolwg, mae pobl yn darllen nifer o bapurau newydd yng Nghymru. Ond nid oedd hyd yn oed chwarter yr ymatebwyr yn darllen yr un papur â’i gilydd. Mae nifer sylweddol yn darllen y papurau a ganlyn (yn ôl pa mor boblogaidd ydynt):

Daily Mail (12.8% o bawb a ymatebodd i’r arolwg)
Daily Mirror (9.5%)
The Sun (9.1%)
Western Mail (6.3%)
South Wales Echo (5.0%)
Daily Telegraph (4.8%)
The Times (4.3%)
Daily Express (4.2%)
Daily Post (3.6%)
South Wales Evening Post (3.5%)
The Guardian (3.2%)
South Wales Argus (2.8%)
The Evening Leader (gan gynnwys y Wrexham Evening Leader) (2.4%)
The Independent (2.0%)
Daily Star (1.7%)

Mae’n nodedig fod o leiaf rhywfaint o gynnyrch y wasg Gymreig, gan gynnwys papurau lleol yn ogystal â’r rhai cenedlaethol (y Western Mail a’r Daily Post), yn cael ei ddarllen gan fwy o’r cyhoedd na chynnyrch y wasg yn Llundain. At hynny, cynulleidfaoedd lleol sydd gan nifer o bapurau newydd Cymru. Dyma a ddaw i’r golwg wrth edrych ar faint o bobl sy’n darllen y gwahanol bapurau newydd ym mhob rhanbarth:

- Er ei fod yn cael ei alw’n bapur newydd cenedlaethol Cymru, bychan iawn yw effaith y Western Mail yng Ngogledd Cymru, ond mae’n cael ei enwi’n ffynhonnell wybodaeth gan ychydig dros 10% o bobl Canolbarth a Gorllewin Cymru, gan 8% o bobl Canol De Cymru, gan bron i 5% o bobl Gorllewin De Cymru, a chan 6% o bobl Dwyrain De Cymru.

- Mae’r mwyafrif helaeth o’r bobl sy’n darllen y South Wales Echo yng Nghanol De Cymru; dywedodd 17% ohonynt ei fod yn ffynhonnell iddynt.

- Ar y llaw arall, pobl Gogledd Cymru sy’n cael y Daily Post ar y cyfan, lle mae 12% yn ei ddarllen.

- Mae 16% o bobl Gorllewin De Cymru yn darllen y South Wales Evening Post, ond bron neb y tu allan i’r rhanbarth hwn.

- Nid yw’r South Wales Argus yn cael bron i ddim effaith y tu allan i Ddwyrain De Cymru, lle mae’n cael ei ddarllen gan 13% o’r ymatebwyr.

- Yn yr un modd, mae’r mwyafrif helaeth o’r bobl sy’n darllen yr Evening Leader a’r Wrexham Evening Leader yng Ngogledd Cymru, sef 10% o’r ymatebwyr.

Yn gyffredinol, mae’r arolwg yn cadarnhau pwysigrwydd y newyddion ar y teledu fel prif ffynhonnell y cyhoedd am wleidyddiaeth Cymru. Ond mae’n dangos hefyd fod nifer o ffynonellau eraill yn bwysig, a bod effaith nifer o orsafoedd radio masnachol a phapurau newydd lleol mewn cymunedau penodol yn llawer uwch nag y mae eu cylchrediad a nifer y gynulleidfa yn ei awgrymu.

Brig>>