Cynigion Ar Gyfer Mesur Bwyta’n Iach Mewn Ysgolion

Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru.

Mae’n bleser gennyf ymateb ar ran Undeb Cenedlaethol Athrawon Cymru.

1.Ydych chi’n meddwl y bydd y Mesur arfaethedig yn hybu dull cyfannol “ysgol gyfan” o drin bwyta’n iach?  A oes unrhyw bwerau ychwanegol y gellid eu cynnwys yn y Mesur i hybu’r dull hwn ymhellach mewn ysgolion?

Cred UCAC y bydd y mesur yn hybu dull cyfannol “ysgol gyfan”.  Byddai’n sicrhau cysondeb trwy Gymru ac yn codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd bwyta’n iach.  Nid yw UCAC yn credu bod angen pwerau ychwanegol i’r mesur ar gyfer hybu hyn ymhellach.

2.Mae’r Mesur arfaethedig yn darparu ar gyfer Rheoliadau a fydd yn manylu ar safonau o ran maeth y bydd Gweinidogion Cymru’n cyflwyno.  Ydych chi’n meddwl y bydd y dull cynyddrannol hwn o weithredu’n sicrhau na fydd cyflymder y diwygiadau’n estroni plant, phobl ifanc a rhieni?  

Bydd rhaid, nid yn unig sicrhau hawl yr ysgol / AALl i brynu bwydydd a chynnyrch lleol ond hefyd eu hannog i wneud hyn.  Cytuna UCAC bod y cyflymdra y gweithredwyd hyn yn Lloegr wedi gweithio yn erbyn y pwrpas, ac wedi troi plant yn erbyn y bwydydd sydd yn cael eu cynnig.

3.A oes unrhyw bwerau ychwanegol y dylid eu hychwanegu at y Mesur arfaethedig a fyddai’n gwella bwyta’n iach ymhellach mewn ysgolion?

Mae’r Mesur arfaethedig nid yn unig yn ymwneud â phrydiau bwyd ar gyfer plant ysgol, ond hefyd yn “rheoleiddio'r hyn a ddarparir mewn siopau bwyd, ysgolion a pheiriannau gwerthu.”  Mae UCAC yn ymwybodol bod rhai sefydliadau ble mae’r adeiladu wedi ei ariannu o dan y cynllun PFI, ac mai gan y cwmni ariannu mae’r hawl i redeg peiriannau gwerthu.  Rydym yn ymwybodol bod y peiriannau hyn yn gwerthu nwyddau sydd yn mynd yn groes i bolisi bwyta’n iach yr ysgolion.  Ond oherwydd mai gan y cwmni ariannu mae’r hawliau, nid oes gan yr ysgol yr hawl i ymyrryd.  Bydd angen, felly, sicrhau bod y Mesur yn rheoli hawliau’r cwmnïau ariannu i werthu yn eu peiriannau'r hyn sydd yn groes i argymhellion y mesur.

4.A yw’r Mesur arfaethedig yn hybu’n foddhaol egwyddorion datblygu cynaliadwy yn narpariaeth bwyd ysgol iach?

Mae UCAC yn cytuno, gan ystyried ein sylwadau i gwestiynau 5, 6 a 7.

5.Ydych chi’n cytuno â’r dyletswyddau, y cyfrifoldebau a’r gofynion adrodd a gynigir yn y Mesur ar gyfer penaethiaid a llywodraethwyr?  A fydd y gofynion hyn yn sicrhau y ceir cynnydd a gwella bwyta’n iach mewn ysgolion?

Mae UCAC yn ymwybodol y byddai gorfodi Penaethiaid i baratoi adroddiad ysgrifenedig blynyddol ar gyfer yr Awdurdod Addysg Lleol, y Llywodraethwyr, y rhieni a’r cyhoedd yn ychwanegiad at lwyth gwaith y Pennaeth.  A fyddai disgwyl i’r adroddiad cael ei anfon allan at y rhieni ar y cyd gyda’r adroddiad blynyddol ar gyfer y cyfarfod blynyddol gyda’r Llywodraethwyr, neu ydi’r adroddiad i’w anfon allan ar wahân?

Ai’r ysgol fydd yn derbyn y gost am gynhyrchu’r adroddiad a thalu amser gweinyddwyr i’w ddatblygu?

Nid oes unrhyw arweiniad ynglyn â hyd a manylder yr adroddiad.  Byddai hyn yn siwr o arwain ac anghysondebau, yn enwedig wrth ystyried y bydd Arolygwyr yn adrodd yn ôl arno.

Argymhellion UCAC:

• bod adroddiad drafft yn cael ei baratoi a’i gyflwyno; dylai’r adroddiad fod yn un byr, heb yr angen am ymchwil manwl, e.e. canrannau mathau o fwyd ag ati

• bod yr adroddiad yn cael ei baratoi gan y Pennaeth, a’i gyflwyno i’r Llywodraethwyr ac i’r AALl yn flynyddol am y tair blynedd gyntaf ar ôl i’r Mesur ddod yn weithredol; bydd gan y Llywodraethwyr yr hawl i’w cynnwys yn eu hadroddiad blynyddol i’r rhieni

• ar ôl y tair blynedd gyntaf, bydd gofyn i’r Pennaeth adrodd yn ôl i’r Arolygwyr yn ystod arolwg yn nodi unrhyw welliannau, newidiadau, gwendidau ers yr adroddiad diwethaf; hyn yn lle’r adroddiad blynyddol

• rhaid sicrhau bod Arolygwyr Estyn yn cael eu hyfforddi ynglyn â gofynion bwyta’n iach a’u bod yn ymwybodol o’r lleiafswm o wybodaeth a ddisgwylir yn adroddiad y Pennaeth

• byddai hawl gan yr Awdurdod i ofyn i’r Pennaeth am adroddiad, os ydynt yn credu neu yn ymwybodol nad yw’r ysgol yn gweithredu’r Mesur

6.Ydych chi’n meddwl bod y dyletswyddau, y cyfrifoldebau a’r gofynion adrodd a gynigir ar gyfer Aelodau’r Cynulliad Cymru, Awdurdodau Addysg Lleol, a’r prif Arolygydd Ysgolion yn ddigonol i gael effaith gadarnhaol ar weithredu a monitro bwyta’n iach mewn ysgolion?

Rydym yn UCAC yn ymwybodol bod Swyddogion Addysg yn yr AALl o dan bwysau gwaith cynyddol, ac rydym o’r farn y dylid sicrhau y bydd cyllid digonol ar gyfer cyflogi staff ychwanegol i dderbyn adroddiadau'r ysgolion unigol ac i baratoi’r adroddiad blynyddol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

Mae UCAC wedi argymell yn Rhif 5 mai am dair blynedd yn unig y dylid paratoi’r adroddiadau blynyddol.  Dylai’r Mesur gael ei weithredu a’i sefydlu yn ystod y tair blynedd gyntaf, fel nad oes angen adroddiad blynyddol oddi wrth bob ysgol yng Nghymru, nac ychwaith oddi wrth bob AALl yng Nghymru.

Fe fyddai ei gynnwys yn adroddiad blynyddol Estyn yn ddigonol o hynny ymlaen.

7.Fe ddaw cost ariannol o ganlyniad i’r cynigion yn y Mesur i ran Llywodraeth Cynulliad Cymru, Awdurdodau Addysg Lleol, ysgolion ac, i raddau llai, Estyn.  A fydd y cynigion hyn yn golygu y daw costau ariannol i ran eich sefydliad chi, ac os felly, beth fydd y costau hyn? (dywedwch faint fydd y costau).

Rwyf yn ymateb ar ran aelodau UCAC, ac nid ar ran sefydliad unigol.  Rydym eisoes wedi nodi ein pryderon am y costau ychwanegol a ddaw yn sgil gweithredu’r Mesur, nid yn unig costau papur a llungopïo, ond hefyd costau staff ar gyfer paratoi’r adroddiad, a’i gynhyrchu.

A fydd y newidiadau yn cael eu cyflwyno fel y bydd cytundebau am gyflawni bwydydd i’r ysgolion yn cael eu hadnewyddu, ynteu a fydd gan y Mesur yr hawl i newid y cytundebau cyn iddynt ddod i ben?  Efallai y byddai newid y cytundebau cyn iddynt ddod i ben yn gost ychwanegol.  

Nid yw UCAC yn credu mai’r ysgolion a’r AALl sydd i dalu am unrhyw gostau ychwanegol wrth weithredu’r Mesur.  Cyfrifoldeb Llywodraeth Cynulliad Cymru yw ei ariannu’n llawn.  Mae UCAC wedi argymell mai am dair blynedd yn unig y dylai’r adroddiadau gael eu cyflwyno, oherwydd fel arfer, am dair blynedd yn unig y mae Llywodraeth Cynulliad Cymru yn ariannu cynlluniau unigol; ar ôl hynny mae’r arian yn cael ei gynnwys yn y setliad blynyddol.  Mewn geiriau eraill, mae’r arian yn mynd ar goll yn niwl cyllido addysg yng Nghymru.

Nid yw UCAC yn cefnogi unrhyw drefn ariannu sy’n ddibynnol ar ysgolion /AALl yn gwneud bid neu gais unigol am arian.  Dylid sefydlu fformiwla deg sydd yn sicrhau bod pob Awdurdod a phob ysgol yn medru cwrdd â gofynion y Mesur yn llawn heb ychwanegu dim at eu costau.   

20 Chwefror 2008

UCAC
Pen Roc
Rhodfa’r Môr
ABERYSTWYTH
Ceredigion
SY23 2AZ

01970 639950 / ucac@athrawon.com