Fforwm Trafod: Ymchwiliad i gael caniatâd tybiedig ar gyfer rhoi organau
Mae’r Pwyllgor Iechyd, Lles a Llywodraeth Leol yn cynnal ymchwiliad i'r posibilrwydd o newid y ffordd y caiff organau’r corff eu rhoi yng Nghymru.
Gall rhoi organau fod yn bwnc sensitif ac mae’r pwyllgor yn awyddus i glywed barn cymaint o bobl o Gymru â phosibl.
Ar hyn o bryd, cymerir organau gan berson sydd wedi marw dim ond os yw wedi’i gofrestru fel rhoddwr ar Restr Rhoddwyr Organau y GIG, os yw'n cario cerdyn neu os yw ei anwyliaid yn cydsynio â hyn. Mewn rhai gwledydd, mae system wahanol yn bodoli. Mae'n bosibl cymryd organau yn awtomatig oni bai bod yr ymadawedig wedi mynegi gwrthwynebiad i hyn ymlaen llaw. Yr enw a roddir ar y system hon yw caniatâd tybiedig. Mae rhai gwledydd sy'n defnyddio'r system hon yn caniatáu i anwyliaid yr ymadawedig wrthwynebu'r penderfyniad hwn, ond nid yw hyn yn wir am bob gwlad.
Yn sgil prinder rhoddwyr mae’r drefn caniatâd tybiedig, sy'n ffordd o gael organau i’w trawsblannu, wedi dod yn destun trafod cyhoeddus yn y DU. Mae pryder cynyddol y bydd y galw am drawsblaniadau’n cynyddu fwy fyth yn y dyfodol yn sgil tueddiadau ym maes cymdeithas a iechyd.
Mae’r system bresennol o gofrestru i ddod yn rhoddwr yn golygu:
- Bod yn rhaid i bobl hysbysu’u hanwyliaid ynghylch eu dymuniadau
- Gall anwyliaid wrthwynebu hyd yn oed pan oedd yr ymadawedig wedi mynegi dymuniad i roi organau
- Efallai y bydd disgwyl i anwyliaid wneud penderfyniad ar adegau o dristwch llethol.
Byddai system o ganiatâd tybiedig yn golygu:
- Y byddai'n bosibl cymryd organau yn awtomatig oni bai bod yr ymadawedig wedi mynegi gwrthwynebiad i hyn ymlaen llaw.
- Y wladwriaeth fyddai’n penderfynu a fyddai'n bosibl i anwyliaid anwybyddu dymuniadau’r unigolyn ai peidio.
- Efallai y bydd dal disgwyl i anwyliaid wneud penderfyniad anodd neu wynebu digwyddiad anodd ar adeg o dristwch llethol.
Neges gan Jonathan Morgan AC, Cadeirydd y pwyllgor
Mae'r Pwyllgor Iechyd, Lles a Llywodraeth Leol eisiau clywed eich barn ynghylch rhoi organau.
Nid oes amheuaeth bod trawsblaniadau'n gallu arbed bywydau a gwella ansawdd bywyd y rhai sy'n elwa ohonynt. Yn ogystal, mae prinder dybryd o roddwyr. Yng Nghymru:
- Mae tua 400 o bobl yn aros am drawsblaniad ar hyn o bryd.
- Mae'r bwlch rhwng nifer yr organnau a gynigir ar gyfer trawsblaniadau a nifer y bobl sydd angen trawsblaniad yn cynyddu.
Yng Nghymru a gweddill y DU, mae'n rhaid i ni ddewis rhoi organau drwy gofrestru neu gario cerdyn. Un ffordd o gau'r bwlch fyddai mabwysiadu system caniatâd tybiedig, ble mae'n rhaid dewis peidio â rhoi organau. Mae'r system hon ar waith mewn rhai gwledydd eraill fel Sbaen.
Fodd bynnag, mae'n bosibl bod yna bethau eraill y gallwn eu gwneud, fel codi ymwybyddiaeth pobl a gwella rhwydweithiau. Hefyd mae'n rhaid ystyried safbwynt y rheini sydd â phryderon moesol, moesegol neu grefyddol ynghylch y mater neu’r rheini sy’n teimlo bod hwn yn fater i unigolion a’u teuluoedd ac na ddylai’r wladwriaeth ymyrryd yn y maes sensitif hwn.
Beth yw eich barn chi?
Nodwch eich sylwadau o dan y pynciau isod.
